Bir karar beklediğin sonucu vermediğinde geriye dönüp “Yanlış karar verdim” demek kolaydır. Sonuç iyi olduğunda da kararın gerekçesini sorgulamak istemeyebilirsin. Oysa sonucu değerlendirmekle karar anındaki düşünme sürecini değerlendirmek farklı işlerdir.
Belirsizlik altında verilen bir kararın sonucu, kontrol etmediğin gelişmelerden etkilenebilir. Bu nedenle kararın kalitesini incelemek için yalnızca sonuca bakmak yerine, o sırada ne bildiğini ve seçenekleri nasıl ele aldığını da görünür kılman gerekir.
Karar anına geri dön
Örnek durum: Sınırlı bir müşteri grubuyla yeni bir hizmeti denemeye karar verdin. Elde ettiğin ilk görüşmeler umut vericiydi, denemenin maliyetini sınırladın ve belirli bir tarihte yeniden değerlendirme planladın. Sonra beklenmedik bir pazar değişimi talebi azalttı.
Bu örnekte sonucu başarısız bulabilirsin. Fakat kararın kendisini değerlendirmek için denemenin hangi bilgiye dayandığını, hangi alternatiflerin görüldüğünü ve riskin nasıl sınırlandığını ayrıca incele. Aynı şekilde, hiçbir gerekçe olmadan seçtiğin bir seçenek iyi sonuçlandığında bunu otomatik olarak iyi bir karar süreci sayma.
Dört soru sor
- Karar verirken hangi bilgiye sahiptim, hangi bilgi eksikti?
- Başka hangi seçenekleri değerlendirdim ve neden elemiştim?
- Hangi varsayımın doğru çıkmasına güveniyordum?
- Karar yanlış çıkarsa geri dönmek ne kadar zor olacaktı?
Bu sorular, sonuca mazeret bulmak için kullanılmamalı. Amaç hem düşünme sürecindeki hataları hem kontrolün dışındaki gelişmeleri daha açık ayırmak. “O gün bunu bilemezdim” derken gerçekten öğrenilemeyecek bir bilgiyi mi, yoksa sormadığın bir soruyu mu kastediyorsun?
Süreci kararın büyüklüğüne göre ayarla
İki haftalık bir deneme ile geri dönüşü zor, uzun vadeli bir taahhüt aynı hazırlığı gerektirmeyebilir. Küçük ve geri alınabilir bir seçimde uzun analiz, öğrenmeyi geciktirebilir. Etkisi büyük bir seçimde ise acele etmek, değerlendirilmesi gereken bir riski saklayabilir.
Strata’nın karar verme rotası karar ile sorun ayrımından başlar; karar kalitesi, geri dönülebilirlik ve süreç ölçeği üzerinden ilerler. Sonraki programlar gerekçeni görünür kılmaya, belirsizliği değerlendirmeye ve kararlardan öğrenmeye odaklanır.
Kısa bir karar notu yaz
Yaklaşan bir karar için şu başlıklarla bir not hazırla: seçenek, gerekçe, önemli varsayım, kabul ettiğin risk ve yeniden bakacağın tarih. Kararın sonucu ortaya çıkmadan önce yazdığın bu not, sonradan hafızanın boşluklarını doldurmasını azaltmak için bir başlangıç olabilir.
Yeniden değerlendirme tarihinde iki ayrı cümle kur: “Ne oldu?” ve “Karar verirken neyi iyi veya eksik yaptım?” Sonra bir sonraki kararında değiştireceğin tek bir adım belirle. Her karardan büyük bir ders çıkarmak zorunda değilsin; tekrar eden bir alışkanlığı görmek de faydalı olabilir.
Elenq ile varsayımını sorgula
Elenq, Strata’nın yapay zekâ mentorudur. Notunu kişisel ve gizli bilgileri çıkardıktan sonra paylaşarak “Hangi varsayımı yeterince sınamadım?” veya “Sonucu henüz bilmeden bu gerekçeyi nasıl sorgularsın?” diye sorabilirsin.
Yanıt, kararının doğru olduğunu doğrulayan bir ölçüm değildir. Bilgilerin doğruluğunu ve kararın bağlamını sen kontrol edersin. Önyargıları yönet rotası ile incelemeyi genişletebilir, gerçekçi vakalarda karar verme yaklaşımını tekrar çalışabilirsin.